ออกแบบระบบแสงสว่างในอาคารภาครัฐอย่างไรให้ประหยัดพลังงาน

การออกแบบระบบแสงสว่างในอาคารภาครัฐมีบทบาทสำคัญต่อทั้งประสิทธิภาพการทำงาน ความปลอดภัย และภาพลักษณ์ของหน่วยงาน แสงสว่างที่เหมาะสมช่วยลดความเมื่อยล้าของสายตาและเพิ่มความชัดเจนในการมองเห็นของเจ้าหน้าที่ รวมทั้งช่วยสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการทำงาน ความเป็นระเบียบ และความรู้สึกเชื่อมั่นของประชาชนผู้มาใช้บริการอีกด้วย

ในบริบทของอาคารภาครัฐมักมีการใช้งานต่อเนื่องตลอดวัน รองรับทั้งบุคลากรและประชาชนหลากหลายกลุ่ม การวางแผนระบบแสงสว่างจึงต้องพิจารณามากกว่าความสว่างพื้นฐาน โดยควรคำนึงถึงคุณภาพแสง การประหยัดพลังงาน และความเหมาะสมกับลักษณะกิจกรรมในแต่ละพื้นที่ เช่น พื้นที่ทำงาน พื้นที่บริการ ห้องประชุม 

การออกแบบระบบแสงสว่างที่ดีจะช่วยยกระดับประสบการณ์การใช้งาน ลดต้นทุนพลังงานในระยะยาว และเสริมภาพลักษณ์ความเป็นมืออาชีพของหน่วยงาน ดังนั้นแนวทางการออกแบบจึงควรคำนึงถึงลักษณะการใช้งานของแต่ละประเภทอาคาร ดังนี้

ศาลาว่าการจังหวัดและที่ว่าการอำเภอ

เป็นอาคารราชการที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางด้านการบริหาร การประสานงาน และการให้บริการประชาชนในระดับจังหวัด ลักษณะการใช้งานของอาคารประเภทนี้โดยทั่วไปเป็นอาคารสำนักงานขนาดใหญ่ รองรับการปฏิบัติงานของหลายหน่วยงาน และพื้นที่ให้บริการประชาชนจำนวนมาก อาทิ จุดติดต่อราชการ งานทะเบียน และบริการด้านการปกครอง การใช้งานเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องในช่วงเวลาราชการ มีทั้งเจ้าหน้าที่และประชาชนหมุนเวียนตลอดวัน

ด้วยบริบทดังกล่าว การออกแบบจึงจำเป็นต้องคำนึงถึงความสะดวกในการเข้าถึง ความปลอดภัย และสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อประสิทธิภาพการทำงาน รวมถึงประสบการณ์ที่ดีของผู้มาติดต่อราชการ โดยเฉพาะระบบแสงสว่าง ซึ่งมีผลต่อทั้งการมองเห็นและภาพลักษณ์ของหน่วยงาน

แนวทางการออกแบบระบบแสงสว่าง

• สำนักงาน

การออกแบบแสงสว่างในพื้นที่สำนักงานควรคำนึงถึงความเหมาะสมกับงานเอกสารและการทำงานหน้าจอ โดยให้ความสำคัญกับการควบคุมแสงสะท้อน และลดความล้าทางสายตา เพื่อสร้างความสบายตาและช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน โคมไฟที่เหมาะสมคือโคมไฟฝังฝ้า ซึ่งควรเลือกแบบที่สามารถควบคุมแสงสะท้อนได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีระดับความสว่างที่เหมาะสมตามมาตรฐาน และเลือกอุณหภูมิสีให้สอดคล้องกับลักษณะงาน เช่น โทนแสงขาวสำหรับงานเอกสาร เพื่อช่วยเพิ่มความคมชัดในการมองเห็น

• พื้นที่ให้บริการประชาชน

ควรได้รับการออกแบบแสงสว่างที่มีความสว่างเพียงพอและมองเห็นได้ชัด เพื่อรองรับการอ่านเอกสาร การสื่อสาร และการให้บริการที่มีประสิทธิภาพ แสงที่เหมาะสมช่วยสร้างบรรยากาศที่เป็นระเบียบ น่าเชื่อถือ และเป็นมิตรต่อผู้มาติดต่อราชการ โดยโคมไฟที่เหมาะสมสำหรับพื้นที่ลักษณะนี้คือ โคมไฟดาวน์ไลท์ ซึ่งสามารถเลือกใช้งานให้สอดคล้องกับรูปแบบฝ้าเพดานและดีไซน์ของพื้นที่ได้ ให้ทิศทางแสงส่องลงด้านล่าง ช่วยให้แสงกระจายตัวอย่างเหมาะสม สบายตา นอกจากนี้ยังมีรูปแบบให้เลือกหลากหลายทั้งแบบติดลอยและฝังฝ้า ดีไซน์หน้ากลมและหน้าเหลี่ยม รองรับทั้งแบบใส่หลอด LED (LED Bulb) และ LED COB พร้อมตัวเลือกมุมกระจายแสง อุณหภูมิสี 3000K–6500K และระบบควบคุมแสงสว่าง เช่น การหรี่แสง เพื่อปรับบรรยากาศให้เหมาะสมกับการใช้งานในแต่ละช่วงเวลา

หมายเหตุ: อุณหภูมิสี หมายถึงช่วงโทนสีของแสงที่แหล่งกำเนิดแสงสามารถให้ได้ โดยมีหน่วยเป็นเคลวิน (Kelvin: K) ใช้สำหรับบอกลักษณะสีของแสง ไม่ใช่ความร้อนจริง

• โถงอาคาร

เป็นพื้นที่เปิดที่มีการสัญจรและใช้งานร่วมกันอย่างต่อเนื่อง การออกแบบแสงสว่างจึงควรให้ความสำคัญกับความสม่ำเสมอของแสง และความสว่างที่เพียงพอ เพื่อสร้างบรรยากาศที่โปร่ง โล่ง ปลอดภัย และช่วยเสริมภาพลักษณ์ของอาคาร โดยเฉพาะในกรณีที่โถงมีเพดานสูง 

โคมไฟที่เหมาะสำหรับโถงอาคารที่มีเพดานสูงคือ โคมไฟ Low Bay LED ซึ่งออกแบบมาเพื่อให้ความเข้มแสงและมุมกระจายแสงที่ครอบคลุมพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ เหมาะสำหรับความสูงเพดานประมาณ 4–6 เมตร ช่วยให้แสงส่องถึงพื้นที่ใช้งานได้อย่างทั่วถึง ลดจุดอับแสง และเสริมความปลอดภัยในการสัญจรภายในอาคาร เพื่อตอบโจทย์การใช้งานดังกล่าว โคมไฟ Low Bay LED ของ Winner Light (วินเนอร์ไลท์) นับเป็นตัวเลือกที่เหมาะสม เนื่องจากมี LED Chip คุณภาพสูง ให้ความสว่างคงที่และมีอายุการใช้งานยาวนานตั้งแต่ 50,000–100,000 ชั่วโมง พร้อมตัวเลือกอุณหภูมิสีของแสงให้เลือก 3000K–6500K สามารถปรับบรรยากาศแสงให้เหมาะสมกับลักษณะพื้นที่ ภาพลักษณ์ของอาคาร และความต้องการด้านการใช้งาน

อาคารสำนักงานขององค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) และเทศบาล

โดยทั่วไปเป็นอาคารขนาดเล็กถึงขนาดกลาง มีข้อจำกัดด้านงบประมาณ  รองรับทั้งพื้นที่ทำงานประจำและพื้นที่ประชุม ซึ่งมีการใช้งานต่อเนื่องในช่วงเวลาราชการ ด้วยลักษณะการใช้งานดังกล่าว ระบบแสงสว่างจึงมีบทบาทสำคัญ ทั้งในด้านการทำงาน และการควบคุมค่าใช้จ่ายด้านพลังงานในระยะยาว

การเลือกใช้โคมไฟที่ให้แสงสว่างเหมาะสม ประหยัดพลังงาน และดูแลรักษาง่าย จะช่วยสร้างสภาพแวดล้อมการทำงานที่ดี และเพิ่มความชัดเจนในการมองเห็นเอกสารหรือการประชุม ขณะเดียวกันยังช่วยลดภาระค่าไฟฟ้าและค่าบำรุงรักษา ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญสำหรับหน่วยงานภาครัฐระดับท้องถิ่น

แนวทางการออกแบบระบบแสงสว่าง

• ห้องประชุมสภาท้องถิ่น

เป็นพื้นที่สำหรับการประชุมทางการ การพิจารณาวาระ การอภิปราย และการลงมติ ซึ่งมีความสำคัญต่อกระบวนการบริหารและการตัดสินใจขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ลักษณะการใช้งานมักเป็นการประชุมต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน โดยมีทั้งการอ่านเอกสาร การนำเสนอข้อมูล และการสื่อสารระหว่างผู้เข้าร่วมประชุม ดังนั้นระบบแสงสว่างจึงควรได้รับการออกแบบให้มีความสว่างเพียงพอ แสงสว่างที่เหมาะสมจะช่วยให้มองเห็นเอกสาร เนื้อหาบนจอ และผู้ร่วมประชุมได้อย่างชัดเจน และสร้างบรรยากาศที่ดูเป็นทางการ น่าเชื่อถือ โดยควรเลือกใช้โคมไฟที่ให้แสงนุ่ม เช่น โคมไฟฝังฝ้าสำหรับแสงหลักที่สว่างทั่วห้อง หรือโคมไฟดาวน์ไลท์ สำหรับการเสริมแสงในบางตำแหน่ง

อาคารศาลยุติธรรมและหน่วยงานด้านกฎหมาย

อาคารประเภทนี้เป็นพื้นที่ที่สะท้อนถึงความยุติธรรม ความโปร่งใส และความน่าเชื่อถือของกระบวนการทางกฎหมาย การออกแบบสภาพแวดล้อมภายในอาคารจึงต้องให้ความสำคัญกับภาพลักษณ์ที่มีความเป็นทางการ สงบ และเรียบร้อย เพื่อสร้างความมั่นใจแก่ผู้ใช้งาน ทั้งบุคลากรทางกฎหมาย คู่ความ และประชาชนทั่วไป

ลักษณะการใช้งานของอาคารประกอบด้วยพื้นที่เฉพาะที่มีบทบาทแตกต่างกัน เช่น ห้องพิจารณาคดี ซึ่งต้องการบรรยากาศที่เคร่งครัดและสมาธิสูง ห้องทำงานสำหรับงานเอกสารและงานบริหารที่ต้องการความสบายตาในการใช้งานต่อเนื่อง และโถงรอหรือพื้นที่สาธารณะ ที่ควรให้ความรู้สึกสงบ เป็นระเบียบ และปลอดภัย ด้วยเหตุนี้ ระบบแสงสว่างจึงมีความสำคัญทั้งในด้านการมองเห็น และยังช่วยสร้างบรรยากาศที่เหมาะกับพื้นที่แต่ละส่วน

แนวทางการออกแบบระบบแสงสว่าง

• ห้องพิจารณาคดี

ควรได้รับการออกแบบแสงสว่างให้กระจายตัวอย่างทั่วถึงทุกพื้นที่ เพื่อช่วยในการอ่านเอกสาร การมองเห็นหน้าบุคคลอย่างชัดเจน และการดำเนินกระบวนการพิจารณาอย่างมีสมาธิ  โคมไฟที่เหมาะสม ได้แก่ โคมไฟฝังฝ้าแบบ LED ซึ่งให้แสงกระจายตัวสม่ำเสมอ ช่วยควบคุมความสว่างให้เหมาะกับลักษณะการใช้งาน นอกจากนี้ ควรเลือกโคมไฟที่มีค่าดัชนีความถูกต้องของสี (CRI) สูงประมาณ 90 ขึ้นไป ซึ่งเหมาะสำหรับพื้นที่ห้องทำงานที่ต้องการความชัดเจนของสีและรายละเอียด เพื่อให้การมองเห็นเอกสารเป็นไปอย่างถูกต้องและเป็นธรรมชาติ ควบคู่กับการเลือกอุณหภูมิสีที่เหมาะสม เช่น โทนแสงขาวนวลหรือแสงขาว เพื่อสร้างบรรยากาศที่เอื้อต่อสมาธิ ความเป็นทางการ และความเคร่งครัดของกระบวนการพิจารณาคดี

เอกสารอ้างอิง: Recommended CRI index levels for various lighting projects (LED Rise, 2025) 

• ห้องทนายหรือห้องปรึกษาคดี

เป็นพื้นที่สำหรับการหารือข้อกฎหมาย การตรวจสอบเอกสาร และการเตรียมข้อมูลสำคัญ ระบบแสงจึงควรมีความสว่างสม่ำเสมอ เพื่อช่วยเรื่องการอ่านและการทำงานที่ต้องใช้สายตาอย่างต่อเนื่อง โคมไฟที่เหมาะสม ได้แก่ โคมไฟฝังฝ้า สำหรับแสงหลักที่กระจายตัวทั่วถึง หรือโคมไฟ LED ดาวน์ไลท์ในกรณีที่ต้องการความเรียบร้อย กลมกลืนกับดีไซน์ฝ้าเพดาน 

 อาคารราชการด้านบริการประชาชน

อาคารราชการด้านบริการประชาชน เช่น สำนักงานทะเบียน และศูนย์บริการภาครัฐ เป็นพื้นที่ที่มีประชาชนเข้าใช้งานจำนวนมากและมีการหมุนเวียนตลอดวัน รองรับกิจกรรมที่ต้องการความชัดเจนในการมองเห็น และการสื่อสารระหว่างเจ้าหน้าที่กับผู้รับบริการ ด้วยเหตุนี้ ระบบแสงสว่างจึงมีผลทั้งต่อประสิทธิภาพในการให้บริการ และการเสริมสร้างภาพลักษณ์ที่น่าเชื่อถือ และเป็นมิตรของหน่วยงาน

แนวทางการออกแบบระบบแสงสว่าง

• พื้นที่รอรับบริการ

พื้นที่รอรับบริการควรได้รับการออกแบบแสงสว่างให้มีความนุ่มนวลและไม่สว่างจนเกินไป เพื่อช่วยให้ผู้ใช้บริการและบุคลากรรู้สึกสบายตา พร้อมสร้างบรรยากาศที่ผ่อนคลาย ในขณะที่บริเวณทางเข้าและทางเดินควรมีระดับความสว่างที่เพียงพอและสม่ำเสมอ เพื่อลดจุดอับแสงและเสริมความปลอดภัยในการสัญจร โคมไฟที่เหมาะสม ได้แก่ โคมไฟ LED เนื่องจากมีความแข็งแรง ทนทาน และรองรับการเปิดใช้งานต่อเนื่องเป็นเวลานาน พร้อมประสิทธิภาพการใช้พลังงานสูง ช่วยลดค่าไฟและค่าใช้จ่ายในการบำรุงรักษาในระยะยาว ด้วยอายุการใช้งานที่ยาวนาน จึงลดความจำเป็นในการเปลี่ยนหลอดหรือซ่อมแซมบ่อยครั้ง เหมาะสำหรับพื้นที่ที่มีการใช้งานตลอดวัน อีกทั้งยังช่วยลดภาระงานด้านบำรุงรักษา ทำให้การดำเนินงานเป็นไปอย่างต่อเนื่องโดยไม่กระทบต่อการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่

ภาพรวมของการออกแบบระบบแสงสว่างในอาคารภาครัฐควรให้ความสำคัญกับทั้งคุณภาพแสง ความเหมาะสมกับลักษณะการใช้งาน และประสิทธิภาพด้านพลังงาน โดยเลือกใช้โคมไฟที่ให้แสงกระจายอย่างทั่วถึง พร้อมกำหนดระดับความสว่างและอุณหภูมิสีให้สอดคล้องกับกิจกรรมของแต่ละพื้นที่ เช่น สำนักงาน พื้นที่บริการ ห้องประชุม และพื้นที่รอรับบริการ ขณะเดียวกัน ควรคำนึงถึง มาตรฐานความปลอดภัยของโคมไฟและอุปกรณ์ไฟฟ้า เช่น การรับรองตามมาตรฐานอุตสาหกรรม (มอก.) หรือมาตรฐานสากลที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้มั่นใจในความปลอดภัยด้านไฟฟ้า ความร้อน และความทนทานต่อการใช้งานในระยะยาว

แนวทางดังกล่าวจะช่วยเสริมประสิทธิภาพการทำงาน ลดต้นทุนพลังงานในระยะยาว และยกระดับภาพลักษณ์ที่น่าเชื่อถือ และความเป็นมืออาชีพของหน่วยงานภาครัฐ

สรุปตารางค่าความเข้มของแสงสว่างในอาคารภาครัฐแต่ละพื้นที่ดังนี้

อ้างอิง: ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเรื่องมาตรฐานความเข้มของแสงสว่าง (กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน, 2561)  

นอกจากการกำหนดระดับความสว่างตามมาตรฐานแล้ว การเลือกใช้โคมไฟ LED ที่มีประสิทธิภาพสูง พร้อมระบบควบคุมแสง จะช่วยลดการใช้พลังงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยยังคงคุณภาพแสงที่เหมาะสมต่อการใช้งานในอาคารภาครัฐได้เป็นอย่างดี

วินเนอร์ไลท์พร้อมนำเสนอผลิตภัณฑ์โคมไฟหลากหลายรูปแบบ ที่ออกแบบมาเพื่อตอบโจทย์การใช้งานในอาคารสำนักงานและอาคารราชการ ครอบคลุมทั้งด้านประสิทธิภาพ ความทนทาน การประหยัดพลังงาน และมาตรฐานคุณภาพที่เชื่อถือได้ พร้อมประสบการณ์และผลงานในการติดตั้ง รวมถึงการดูแลโครงการสำหรับหน่วยงานภาครัฐหลากหลายระดับอย่างครบวงจร